Dwudziestu osadzonych rozpoczęło studia wyższe na kierunku Administracja w Akademii Łomżyńskiej. 12 października w Zakładzie Karnym w Czerwonym Borze złożyli uroczyste ślubowanie i zostali przyjęci do społeczności akademickiej. To początek trzyletniej nauki, która ma dać im nie tylko wykształcenie, ale także nowe możliwości rozwoju i przygotowania do przyszłości.
To efekt współpracy Akademii Łomżyńskiej z Zakładem Karnym w Czerwonym Borze, sformalizowanej porozumieniem podpisanym 6 lutego 2026 roku przez rektora dr. hab. Dariusza Surowika, prof. AŁ, oraz dyrektora jednostki płk. Zbigniewa Jankowskiego. Studenci rozpoczęli zajęcia 1 października. Służba Więzienna określa sposób ich prowadzenia jako hybrydowy; uczestnicy kształcenia biorą udział w zajęciach na terenie zakładu. Oferta obejmuje dwie ścieżki specjalnościowe: administrację urzędniczą i administrację w biznesie.
Akademicki ceremoniał w Czerwonym Borze
Uroczystość rozpoczął dyrektor Zakładu Karnego płk Zbigniew Jankowski. Po hymnie państwowym odbyły się wystąpienia, a następnie ślubowanie i immatrykulacja dwudziestu studentów. Przeprowadziła je dr Ewa Jakubiak, dziekan Wydziału Prawa i Administracji. Pani dziekan oficjalnie otworzyła rok akademicki na wydziale, po czym Kaja Lenart wykonała „Gaudeamus igitur”. Głos zabrał także przedstawiciel studentów. Uroczystość zakończyła pieśń „Gaude Mater Polonia”.
W inauguracji uczestniczyli również ks. Adam Jabłoński, Naczelny Kapelan Więziennictwa, Edyta Marchelska-Groszfeld, Starosta Zambrowski, dr Agnieszka Barbara Muzyk, dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łomży, oraz mjr Magdalena Socha, reprezentująca Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie. Obecne były także rodziny studentów.
„Studia nie zmienią przeszłości, ale mogą pomóc kształtować przyszłość”
Dr Ewa Jakubiak podkreśliła, że studia to więcej niż zdobywanie wiedzy i dyplomu. Mogą uczyć samodzielności, odpowiedzialności i pracy nad sobą.
– Studia nie zmienią przeszłości, ale mogą pomóc kształtować przyszłość – mówiła dr Ewa Jakubiak.
Pani dziekan zwróciła uwagę na znaczenie nauki prawa i zasad działania instytucji publicznych, ale również rzetelności, dialogu i szacunku dla drugiego człowieka. Podziękowała dyrekcji, funkcjonariuszom i pracownikom zakładu za stworzenie warunków do prowadzenia studiów.
O konsekwencji i wysiłku, których wymaga rozpoczęta nauka, mówił także dyrektor Zakładu Karnego.
– Wiedza, którą zaczęliście zdobywać od 1 października, to najcenniejszy kapitał, którego nikt Wam nie zabierze – podkreślił płk Zbigniew Jankowski.
Nie tkwić w miejscu
Dla studentów udział w projekcie wiąże się z osobistymi decyzjami. Pan Dariusz ukończył wcześniej w zakładzie karnym liceum i zdał maturę. Gdy pojawiła się szansa na studia, postanowił kontynuować naukę.
– Uzyskać wiedzę i się rozwijać, nie tkwić w miejscu – wyjaśnia pan Dariusz.
Po pierwszych zajęciach mówi o zainteresowaniu prawem i zasadami funkcjonowania administracji. Studia traktuje jako konstruktywne wykorzystanie czasu i możliwość zdobycia przydatnej wiedzy.
– Dla mnie to jest spędzenie czasu w dobrym zamiarze, w dobrym celu – dodaje.
„Chciałbym być lepszym człowiekiem”
Pan Mariusz ma już doświadczenie akademickie. Podjęcie kolejnych studiów postrzega jako sposób na dalszy rozwój.
– Chciałbym być lepszym człowiekiem – mówi.
Przyznaje, że studiowanie w warunkach izolacji wymaga zmiany codziennego rytmu i odnalezienia się w nowej grupie, ale pierwsze zajęcia ocenia pozytywnie.
– Ogólnie oceniam to wszystko bardzo pozytywnie i myślę, że damy radę – podkreśla.
Edukacja akademicka również za murami
Kształcenie na poziomie wyższym w zakładach karnych ma doświadczenia międzynarodowe. Brytyjski The Open University od ponad pół wieku umożliwia studiowanie osobom odbywającym karę. We Włoszech, według raportu CNUPP za rok akademicki 2024/2025, sieć kształcenia penitencjarnego obejmowała 47 uczelni i 1837 studiujących, w tym 1606 przebywających w zakładach karnych. W Stanach Zjednoczonych podobną możliwość zdobywania dyplomów akademickich zapewnia m.in. Bard Prison Initiative.
W kwietniu 2026 roku Komitet Ministrów Rady Europy przyjął nowe zalecenie dotyczące edukacji w więzieniach. Wskazuje w nim na potrzebę zapewnienia osobom pozbawionym wolności dostępu do szerokiej oferty edukacyjnej porównywalnej z możliwościami nauki dorosłych poza zakładami karnymi.
Co pokazują badania?
Badania wskazują na związek uczestnictwa w edukacji penitencjarnej z niższą recydywą. Metaanaliza opublikowana w „Journal of Experimental Criminology” wykazała, że w analizach o najwyższej jakości uczestnicy różnych programów edukacyjnych mieli o 28 proc. niższe szanse ponownego popełnienia przestępstwa. Nie był to wynik odnoszący się wyłącznie do studiów wyższych.
Z kolei w analizie brytyjskiego Ministerstwa Sprawiedliwości ze stycznia 2026 roku, dotyczącej 4286 mężczyzn korzystających z kształcenia The Open University, potwierdzoną recydywę w ciągu roku po opuszczeniu więzienia odnotowano u około 12 proc. uczestników i 16 proc. osób w odpowiednio dobranej grupie porównawczej. Różnica była statystycznie istotna. Wyniki te nie oznaczają, że samo rozpoczęcie studiów gwarantuje skuteczną readaptację – pokazują jednak, że edukacja może być jednym z czynników wspierających zmianę.
Autor: Adam Jakuć
Zdjęcia: Klaudyna Antioniuk
