Naukowcy Akademii Łomżyńskiej przedstawili analizy światowego rynku mleka oraz rozwiązania dotyczące jakości serów, sztucznej inteligencji w hodowli bydła i ograniczania kosztów produkcji. Ich wystąpienia były częścią Polskiego Kongresu Serowarskiego, który odbył się 4–6 listopada 2026 roku w Nałęczowie i zgromadził ponad 400 przedstawicieli branży mleczarskiej. Uczelnia objęła wydarzenie patronatem naukowym na zaproszenie Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Piątnicy, gospodarza tegorocznej edycji kongresu organizowanego przez firmę Bikotech.
W kongresie uczestniczyli producenci mleka, przedstawiciele zakładów przetwórczych, dostawcy technologii, eksperci i naukowcy. Wydarzeniu towarzyszyły targi Kierunek Mleczarstwo, podczas których dostawcy prezentowali urządzenia, technologie i rozwiązania dla przemysłu mleczarskiego.
Akademię Łomżyńską reprezentowali dr Magdalena Forfa, dr inż. Emilia Szabłowska, dr inż. Andrzej Sawicki oraz dr Adam Miara. Ich wystąpienia dotyczyły wyzwań, przed którymi stoi współczesne mleczarstwo: konkurencyjności na rynkach międzynarodowych, jakości produktów, automatyzacji hodowli oraz ograniczania kosztów produkcji.
Tematyka kongresu ma szczególne znaczenie dla województwa podlaskiego. Według danych GUS przywołanych w prezentacji naukowców region odpowiadał w 2024 roku za 22 proc. krajowej produkcji mleka krowiego, zajmując drugie miejsce w Polsce, po województwie mazowieckim.
Polskie mleczarstwo wobec globalnych zmian
Podczas panelu otwierającego kongres dr Magdalena Forfa z Akademii Łomżyńskiej i dr Jan Dworniak z Centrum Badań Audytorskich, Analiz i Doradztwa Finansowego przedstawili wykład „Białe złoto pod presją – mleczarstwo polskie, europejskie i globalne wobec megatrendów XXI wieku”.
Prelegenci przeanalizowali zmiany na światowym rynku mleka oraz ich konsekwencje dla polskich producentów i przetwórców. Z przedstawionych danych wynika, że światowa produkcja mleka systematycznie rośnie, jednak główne źródła tego wzrostu coraz wyraźniej przesuwają się poza Europę, przede wszystkim do Azji.
Skalę zmian w polskim mleczarstwie pokazują dane FAOSTAT przedstawione przez prelegentów. W latach 2013–2024 średnia roczna wydajność mleczna krów w Polsce wzrosła o blisko 52 proc., osiągając poziom 8182 kg na krowę. W 2024 roku wskaźnik ten przekraczał średnią dla Unii Europejskiej. Rosnąca wydajność nie eliminuje jednak problemów związanych z wahaniami cen mleka i rentownością przetwórstwa.
Potwierdza to przedstawiona przez autorów analiza wyników finansowych 28 wybranych spółdzielni mleczarskich. W 2025 roku ich łączne przychody ze sprzedaży wzrosły o 5,7 proc., ale zysk netto spadł o 79,9 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Wyższa sprzedaż nie przełożyła się zatem na poprawę wyników finansowych badanej grupy przedsiębiorstw.
Wśród rekomendowanych kierunków rozwoju prelegenci wskazali wzmacnianie marek eksportowych, inwestowanie w produkty o wyższej wartości oraz poszukiwanie nowych odbiorców. Perspektywiczne rynki to między innymi Bliski Wschód, Afryka Północna i kraje Azji Południowo-Wschodniej. Zwrócili także uwagę na znaczenie certyfikacji halal, ułatwiającej dostęp do rynków muzułmańskich.
Jakość produktu zaczyna się od surowca
Dr inż. Emilia Szabłowska z Akademii Łomżyńskiej wystąpiła z wykładem „Gdzie rozpoczyna się jakość? – od jakości surowca do doskonałości produktu”. Przedstawiła czynniki decydujące o jakości mleka i gotowych wyrobów serowarskich, a także wyniki analizy pokazującej, jak pochodzenie i sezon produkcji mogą wpływać na właściwości serów.
Prelegentka zwróciła uwagę, że jakość produktu jest pojęciem szerszym niż jego smak czy wygląd. Obejmuje między innymi skład chemiczny, bezpieczeństwo mikrobiologiczne, właściwości technologiczne, wartość odżywczą oraz spełnianie wymagań prawnych i oczekiwań konsumentów.
W produkcji serów szczególne znaczenie ma jakość surowego mleka. Jego skład, w tym zawartość tłuszczu i białka, poziom zanieczyszczenia mikrobiologicznego oraz właściwości technologiczne wpływają na przebieg procesu serowarskiego, wydajność produkcji, strukturę i trwałość gotowego wyrobu. Istotne są również warunki przechowywania i transportu surowca.
Ważną częścią wystąpienia były wyniki analizy 40 próbek serów podpuszczkowych dojrzewających z mleka krowiego. Porównano 19 próbek serów produkowanych przemysłowo i 21 próbek serów farmerskich, uwzględniając także sezon letni i zimowy.
Analiza wykazała, że sezon produkcji różnicował zawartość wybranych grup kwasów tłuszczowych, szczególnie nasyconych oraz krótkołańcuchowych. Różnice między produktami wytwarzanymi latem i zimą były wyraźniejsze w przypadku serów farmerskich niż przemysłowych. Może to wskazywać na większą zależność składu serów farmerskich od sezonowych zmian właściwości surowca.
Dr inż. Emilia Szabłowska podkreśliła, że wysoka jakość nie polega na maksymalizowaniu wszystkich parametrów produktu, lecz na takim doborze jego właściwości, aby jak najlepiej spełniał wymagania wynikające z przeznaczenia i oczekiwań odbiorców.
Sztuczna inteligencja w hodowli bydła mlecznego
Jak wykorzystać czujniki, systemy informatyczne i sztuczną inteligencję do poprawy efektywności produkcji mleka? Odpowiedzi na to pytanie szukał dr inż. Andrzej Sawicki, prodziekan Wydziału Nauk Informatyczno-Technologicznych Akademii Łomżyńskiej.
W wystąpieniu „Precyzyjna hodowla i produkcja mleka” zaprezentował technologie stosowane w nowoczesnych gospodarstwach, które pozwalają monitorować zachowanie zwierząt, optymalizować ich żywienie i automatyzować proces doju.
Jednym z przedstawionych rozwiązań był system RTLS (Real-Time Location System), umożliwiający precyzyjne śledzenie położenia krów w oborze. Analiza zmian aktywności i zachowania zwierząt może pomóc we wczesnym wykrywaniu problemów zdrowotnych.
Dr Sawicki omówił również systemy precyzyjnego karmienia CRFI oraz monitorowania procesu doju Vadia, w których projektowaniu i wdrażaniu uczestniczył.
Wśród kierunków rozwoju nowoczesnych gospodarstw wskazał integrację danych z różnych urządzeń, tworzenie cyfrowych modeli stad oraz wykorzystanie uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji do przewidywania zmian stanu zdrowia zwierząt. Technologie te mogą wspierać dobrostan bydła, poprawiać jakość produkowanego mleka i ograniczać koszty hodowli.
Mniej strat, niższe koszty. Gospodarka obiegu zamkniętego w mleczarstwie
Dr Adam Miara z Akademii Łomżyńskiej przedstawił wykład „Gospodarka Obiegu Zamkniętego jako kluczowy trend w zarządzaniu mediami”. W tym przypadku chodzi o media przemysłowe, przede wszystkim wodę, energię i ciepło, wykorzystywane w procesach produkcyjnych.
Prelegent pokazał, w jaki sposób przedsiębiorstwa mogą ograniczać zużycie zasobów, odzyskiwać energię i zmniejszać straty surowców, uzyskując jednocześnie korzyści ekonomiczne.
Jednym z przykładów było wykorzystanie ciepła odzyskiwanego z instalacji chłodniczych do innych procesów technologicznych. Dr Miara przedstawił także rozwiązania pozwalające na ponowne wykorzystanie wody oraz ograniczanie strat produktu podczas produkcji i czyszczenia instalacji.
Zwrócił uwagę, że poprawa efektywności nie zawsze wymaga dużych nakładów inwestycyjnych. Niekiedy istotne oszczędności można uzyskać dzięki lepszemu pomiarowi zużycia surowców, identyfikacji strat i zmianie organizacji procesów.
Podkreślił również konieczność rzetelnej oceny ekonomicznej wdrażanych rozwiązań. O ich rzeczywistej opłacalności decydują oszczędności netto, uwzględniające dodatkowe koszty eksploatacji i utrzymania instalacji.
Nauka odpowiada na potrzeby przemysłu
Udział w Polskim Kongresie Serowarskim pozwolił naukowcom Akademii Łomżyńskiej zaprezentować swoje analizy i rozwiązania bezpośrednio przedstawicielom przemysłu mleczarskiego. W województwie podlaskim, odpowiadającym za ponad jedną piątą produkcji mleka krowiego w Polsce, taki kontakt środowiska akademickiego z przedsiębiorstwami ma szczególne znaczenie.
Autor: Adam Jakuć
