Podczas Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Godność człowieka a przeciwdziałanie marginalizacji społecznej”, zorganizowanej w Akademii Łomżyńskiej w dniu 16 stycznia 2026 r., paneliści postawili temat godności nie jako efektowny slogan, lecz jako twarde kryterium oceny jakości życia społecznego: w pracy, edukacji, mediach, relacjach instytucjonalnych i w ochronie dziecka w świecie cyfrowym.
Konferencję otworzyła dr Natalia Malenko, Dziekan Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych Akademii Łomżyńskiej, a uczestników w imieniu organizatorów (Wydział Nauk Społecznych i Humanistycznych, Zakład Pracy Socjalnej i Polskie Towarzystwo Socjologiczne, Oddział Białostocki) powitał dr Tadeusz Kowalewski. Natomiast prof. Tadeusz Popławski wspomniał związanych z pracą socjalną na Akademii Łomżyńskiej zmarłych profesorów, Zbigniewa Galora z UAM w Poznaniu i ks. Prof. Leona Dyczewskiego z KUL
Obrady I sesji plenarnej moderował dr Mateusz Szast (Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie). Ton dyskusji wyznaczyło wystąpienie dr. hab. Leszka Korporowicza, prof. UKSW, który zwrócił uwagę na napięcie między „racjonalnością funkcjonalną” – logiką sprawności, mierzalności i użyteczności – a wartościami, których nie da się przeliczyć na wskaźniki. W tym kontekście prelegent przypomniał, że godność ma status wartości autotelicznej, „nie mającej odpowiedników i zamienników”, a marginalizacja często zaczyna się tam, gdzie człowieka redukuje się do roli, funkcji lub „wyniku” w systemie.
Porządkujące ujęcie problemu przedstawiła dr hab. Krystyna Leśniak-Moczuk, prof. UR, wskazując różne wymiary godności (m.in. osobową, osobowościową, osobistą/moralną i społeczną) oraz podkreślając, że godność w praktyce społecznej bywa najdotkliwiej wystawiana na próbę w warunkach biedy. Jak zaznaczono, „warunki życia są godne, gdy w minimalnym stopniu pozwalają na korzystanie ze swojej wolności” – a to oznacza konieczność myślenia o ładzie ekonomicznym i instytucjach wsparcia w kategoriach nie tylko efektywności, ale i elementarnego uznania oraz możliwości realnego uczestnictwa.
Silnie wybrzmiał również wątek nowych technologii i ich wpływu na równość szans. Dr hab. Sylwia Jaskuła-Korporowicz, prof. UJ i AŁ, omawiając sztuczną inteligencję w edukacji, wskazała, że AI może wspierać procesy uczenia się, ale bywa też narzędziem selekcji i „spłaszczania” ucznia do tego, co da się zmierzyć – „z pominięciem sfery emocjonalnej”. Konkluzja miała charakter odpowiedzialnościowy: „użyteczność sztucznej inteligencji w edukacji zależy od nas” – od reguł, transparentności i tego, czy szkoła nie odda pola wyłącznie algorytmom i testowalności.
Obradom II Sesji plenarnej przewodniczyła dr hab. Sylwia Jaskuła-Korporowicz, prof. UJ, AŁ (Uniwersytet Jagielloński, Akademia Łomżyńska). W referacie dr. Tadeusza Kowalewskiego problem godności został osadzony w realiach współczesnego rynku pracy przez pryzmat dokumentów Katolickiej Nauki Społecznej. Prekaryzacja – niestabilne zatrudnienie, niskie dochody i słabsza ochrona socjalna – została pokazana jako proces uderzający w godność społeczną, bo podcina przewidywalność życia i ogranicza uczestnictwo. Prelegent podkreślił, że „praca powinna dawać nie tylko dochody, ale również uznanie i szacunek społeczny”, a prekaryzację „trzeba oceniać jako problem relacji i ochrony, nie tylko jako wskaźnik ekonomiczny”. Uwypuklił, że w całej triadzie dokumentów - Laborem exercens (JP II 1981) - Centesimus annus (JP II 1991) - Caritas in veritate (Benedykt XVI, 2009) praca jest przedstawiana nie tylko jako źródło dochodu, lecz jako podstawowy kanał uczestnictwa w społeczeństwie: daje uznanie, sprawczość i podmiotowość. Podkreślił, że prekaryzację trzeba oceniać jako problem relacji i ochrony, nie tylko jako wskaźnik ekonomiczny.
Jednym z interesujących wątków konferencji okazała się problematyka dziecka – zarówno w szkole, jak i w przestrzeni medialno-cyfrowej. Dr Edyta Lichomska-Milewska z Akademii Łomżyńskiej opisała zjawisko „niewidzialnego wykluczenia”: sytuację, w której dziecko formalnie „funkcjonuje poprawnie”, ale jego potrzeby emocjonalne i relacyjne pozostają niezaspokojone, a instytucje reagują dopiero wtedy, gdy pojawi się zakłócenie. W tym kontekście padło zdanie, które spina wiele współczesnych dylematów: „godność dziecka nie realizuje się wyłącznie w zapisach prawa” – wymaga codziennych praktyk bezpieczeństwa, szacunku i zauważania.
Z kolei dr Mateusz Szast (Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie) omówił wizerunek dziecka w mediach i w internecie, odwołując się do wątków socjologii dzieciństwa oraz wyników badań dotyczących sharentingu. Wnioski były jednoznaczne: „sharenting jest postrzegany głównie negatywnie”, a „ocena poziomu ochrony dziecka w internecie jest krytyczna”, co domaga się nie tylko narzędzi prawnych, ale i standardów oraz kompetencji społecznych po stronie dorosłych.
Perspektywę psychologiczną dopełniła dr Monika Surawska (Akademia Łomżyńska), pokazując, że godność splata się z autonomią i sprawczością, samoakceptacją, tożsamością i integralnością psychiczną, a przemoc – rozumiana w kategoriach stosowanych w obszarze zdrowia publicznego – realnie obniża jakość życia, wymagając odbudowy bezpieczeństwa psychologicznego.
W dyskusji prowadzonej przez dr hab. Tadeusz Popławskiego prof. PB, Przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, Oddział Białostocki, uczestnicy wrócili do pytania o to, jak chronić dzieci w warunkach rosnących zagrożeń online. W dyskusji wzięli udział zarówno prelegenci, studenci jak i dyrektor PCPR w Łomży Jacek Albin Nowakowski. Wprost wybrzmiała propozycja, by nie iść drogą prostych zakazów, lecz wzmacniać świadomość i odpowiedzialność: „zamiast wprowadzać zakaz powinniśmy edukować rodziców o niebezpieczeństwie udostępniania wizerunku w internecie”. Jednocześnie wątek „cichego wykluczenia” w szkole został powiązany z potrzebą działań zaczynanych od poziomu rodziny, poprawy komunikacji i powrotu do wychowawczej funkcji szkoły.
Wspólnym mianownikiem całej konferencji była teza, że godność nie broni się sama – wymaga instytucji, relacji i standardów, które traktują człowieka jako podmiot, a nie „przypadek”, „zasób” czy „wynik”. W świecie, w którym rosną presje efektywności, mierzalności i widzialności w sieci, przeciwdziałanie marginalizacji zaczyna się od przywrócenia podstaw: uznania, bezpieczeństwa i realnej sprawczości w pracy, edukacji i życiu społecznym.
